UNIVERSITARIU TIMOR LESTE KONTRA LEI PENSAUN VITALISIA
konsidera katak pensaun vitalisia hanesan aktu korrupsaun ida neebe autoriza husi Lei ka bele hateten korrupsaun legal.
Depois de independensia iha loron 20 fulan Maiu 2002, hatene katak, estadu Timor-Leste hahu husi sinzas hodi harii nia instituisaun demokratiku sira. tempu nee kedan estadu komesa buka dalan oinsa bele hetan fontes finansiamentu hodi bele sustenta orsamentu jeral estadu. esforsu sira nee konsege duni atravez akordu ho Australia ba esplorasaun kontinua kampo mina Rai iha Tasi Timor ne'ebe uluk Australia ho Indonesia esplora ona. iha tinan 2005 osan mina-rai nia hahu tama mai dadaun, mak nai ulun sira komesa iha hanoin no interese ne'ebe lahanesan, ikus mai hamosu krize politika ho militar iha tinan 2006, halo povu sira halai husik hela sira nia uma ba buka fatin ne'ebe seguru hodi proteze an. aproveita situasaun krize ida ne'e, mak iha tinan 2007 Parlamentu Nasional elabora Lei ba pensaun vitalisa hodi bele garante sira nia moris ate sira nia jerasaun atu nune bele hetan nafatin bens estadu nian. iha tempu nee kedan estudante sira iha UNTL organiza manifestasaun, maibe nai ulun sira lori Lei ne'e submete ba aprovasaun no hetan promulgasaun. Prezensa lei refere hetan bebeik kritika husi universitariu, sosiedade sivil inklui ppovu aibain, tanba konsidera hanesan diskriminasaun boot entre ukun nain ho nia povu rasik.
Iha kampana eleitoral 2012 partidu politika sira uza Lei nee hanesan materia kampana, ikus mai kuandu sira ba okupa poder iha Prezidente Republika, Parlamentu Nasional no Governu mak sira ignora ka finsi haluha tiha sira nia kompromisu nee. Ho insatisfasaun povu Timor Leste nian, mak iha Outubru 2015, Universitariu sira hamutuk iha mahon Movimentu Universitariu Timor-Leste (MUTL) organiza asaun pasifika durante loron 23, ne'e hanesan asaun ida ne'ebe kleur liu durante loron 23 iha istoria Timor Leste nia, apos ukun rasik an. maske nune'e nai ulun sira iha PN kontinua halo promesa falsu katak sira hatur ona iha ajenda, hein to Abil 2016, mak submete ba diskusaun hodi halo altersaun ka revizaun. faktu no realidade ne'ebe mak ita hotu akompana monstra momoos mai ita, agora tama ona ba fulan Abiril 2016, atu remata dadaun, maibe nai deputadu sira ho hahalok niglejensia ba asuntu Lei Pensaun Vitalisia, sira komesa preokupa no tun fali ba bosok povu liu-husi atividade konsolidasaun partidu politika.
foin dadaun ne'e, data 20 fulan Abril 2016, Universitariu sira iha UNTL, atravez komunikadu imprensa, hodi fo hanoin ka fanun hikas deputadu sira iha PN hodi nune'e bele lembra fali sira nia kompromisu fulan Abril 2016, na ralidade sedauk iha deputadu ida mak fo resposta, mais pior liu tan mak atu taka sira nia moe ida ne'e, sira komesa kria instabilidae komunikasaun entre orgaun estadu nia sira, atu nuee povu bele haluha ka la halo protesta ona ba Lei pensaun vitalisia.
ita hotu iha esperansa katak, antes fulan Abril remata, PN tau ona ajendamentu ba diskute LPV, karik la akontese, mak universitariu hamutuk ho povu maubere tomak sei hamriik dala ida tan ho asaun aberta no nee sai referensia ba povu atu julga politiku nain sira iha eleisaun 2017 mai. Povu TL maske barak mak hakerek ho lee lahatene, maibe sira nia hanoin matenek tebes, bele dehan mos katak povu barak mak sei pasivu iha eleisaun jeral 2017, bainhira lei LPV nee PN la halo alterasaun.
Faustino Soares
Porta Voz Universitariu




No comments:
Post a Comment